कभर स्टोरी

बुबाको अन्तिम संस्कार हेरेर पनि सहभागी हुन पाएनन्, यसरी टुट्यो रोटिबेटीको सम्वन्ध

बुबाको अन्तिम संस्कार हेरेर पनि सहभागी हुन पाएनन्, यसरी टुट्यो रोटिबेटीको सम्वन्ध

चीनको स्वशासित क्षेत्र तिब्बतसँग नेपालको पुरानो, सांस्कृतिक सम्बन्ध छ । तिब्बतियन नागरिक र नेपाली नागरिक सदियौंदेखि रोटीबेटीको सम्वन्धमा वाँधिएका छन्।

नेपालका छोरिचेली तिब्बतमा र तिब्बतका छोरिचेली नेपालमा विवाह गर्ने परम्परा लामो समयदेखि चल्दै आएको छ। तिब्बतीयनसँग नेपालीहरुको रहनसहन, भेषभुषा, रहनसहन र भाषा पनि मिल्ने भएकाले यो सम्वन्ध चलिआएको हो । यतिमात्र होईन, व्यापार÷व्यवसायका लागि पनि नेपाली नागरिक सिमा पारी जाने र चीनियाँ नागरिक सिमा वारी आउने वातावरण थियो ।

विशेष गरी तातोपानी र खासा क्षेत्रका नागरिक सामाजिक, सांस्कृति तथा ब्यापारिक हिसाबले एकअर्कासँग जोडिएका छन् । तर, विगत केही वर्षदेखि भने चीनले यो सम्वन्धलाई स्विकार्न सकेको छैन। यो सम्वन्ध टुटाउनकै लागि चीनले खासामा रहेका चीनियाँ नागरिकलाई ८ सय किलोमिटर माथि सिगात्से भन्ने ठाउँमा सारेको छ। यसले गर्दा तिब्बतियन नागरिकसँग विवाह गरेका नेपाली छोरिचेली माईती आउन पाएका छैनन् ।

यसैगरी, चीनमा व्यापार÷व्यवसाय गर्न गएका नेपाली दाजु÷भाइ पनि आफनो जन्मभुमि गाउँ फर्कन पाएका छैनन् । उनिहरु आफनो आमा, बुबा, आफन्तको निधन हुँदा काजक्रिया गर्न समेत नेपाल आउन पाएका छैनन् । यो अवरोध ०७२ साल वैशाख १२ गतेको विनासकारी भुकम्पपछि सुरु भएको हो । भुकम्पपछि चीनले सडक तथा पुलमा क्षती भएको जनाउँदै आउत जावतमा अवरोध गर्यो भने त्यसपछि कोरोनाको वहाना वनाएर नेपली र तिब्बतियन नागरिकलाई भेटघाटमा अवरोध गर्दै आएको छ। विगत ७ वर्षमा सिमा वारी–पारी अनेकौं घटना घटे होलान। विभिन्न उत्सवहरु पनि मनाइयो होला। तर, त्यसमा सरिक हुन दुवै देशमा रहेका आफन्तले पाएका छैनन् ।

सिमापारी आफना आफन्तलाई केही भए पनि नेपाली नागरिकले भेटन÷देख्न पाउदैनन् । त्यस्तै सिमावारी केही भए पनि पारीबाट वारी आउन पाइदैन ।

चीनले खासाको वस्ति नै उठाएर सिगात्छे भन्ने ठाउमा पुर्याएको छ । विगत ७ वर्षदेखि आफनो कर्मथलो भन्दा टाढा छन, नेपालि छोरिचेली र दाजुभाई । उनिहरुलाई स्थानीय ठाउमा फर्कन प्रशासनले रोक लगाएको छ । विभिन्न प्रकारका धम्की दिईएर उनीहरुको वोली वन्द गरिएको छ।

कोरोनालगायत विभिन्न वाहानामा चीनले नेपाली नागरिकलाई आफनो देश पनि फर्कन दिएको छैन। आफना छोरीचेली तथा दाजुभाईसँग वर्षौदेखि भेट÷सम्पर्क गर्न नपाउँदा नेपाल तथा चीनमा रहेका आफन्त भावविह्वल छन।

तातोपानी गाउँपालिकाका सदस्य सोनु शेर्पाका अनुसार सीमा वारी–पारी वैवाहिक सम्बन्ध गाँस्ने चलन पुरानो हो। चीनका छोरीचेली नेपालमा र नेपालका छोरिचेली चीनमा विवाह गर्ने चलन छ। उनका ४ दिदी–बहिनी चीनियाँसँगै विवाह गरेर गएका छन् । तर विवाह गरेर गएपछि उनिहरु नेपाल आउन पाएका छैनन् । आफनै आमा, भाउजु र दाईको निधन हुँदा समेत उनीहरुले आफनो परिवार भेटन पाएनन् । सोनु भन्छन–‘हाम्रा दिदीबहिनी पशुपन्छी जस्तै भए, भेटन नपाइने । सास हुन्जेल आश हुन्छ, एकदिन भेटन पाइएला भनेर आश गरेर वसेका छौं।’

सोही गाउँपालिकाकी कान्छी शेर्पाले कान्छी छोरी नभेटेको ७ वर्ष भन्दा बढि भयो। चीनियाँ नागरिकसँग विवाह गरेर गएकी छोरी फेरी फर्केर आएकी छैनन्। ७ वर्षभन्दा लामो समयदेखि छोरी भेटन नपाउँदा कान्छिको मन अतालिन्छ । तर, उनीसँग विकल्प छैन। उनी पनि एकदिन त छोरीसँग भेट होला नी, भन्ने आशमा छिन् । छोरी आफनो परिवार भेटन नेपाल किन आउन नपाएको न कान्छि शेर्पालाई थाहा छ, न उनकी छोरि कान्छीलाई नै ।

अर्का स्थानीय नालदेन शेर्पाकी पनि एउटी दिदीको विवाह चिनियाँ नागरिकसँग भएको छ। तर, विवाहपछि नालदेनले आफ्नी दिदी भेटन पाएका छैनन् । ०७२ सालको भुकम्पपछि आफुले दिदीलाई भेट्न नपाएको उनले वताए । दिदीहरु आफु वसिरहेको ठाउँ छोडेर अन्तै गएका कारण उनीहरुको अवस्थाका वारेमा पनि नालदेन अनविज्ञ छन् ।

भोटेकोशीकै नोरसङ शेर्पाका पनि धेरै जस्तो दिदिबहिनी र आफन्त चिनमा छन् । तर उनीहरु कुन अवस्थामा छन् नोरसङलाई थाहा छैन। विगत ६÷७ वर्षदेखि उनीहरुसँग भेट नएको उनले वताए । के कारणले आफन्तलाई नेपाल आउन नदिइएको भन्ने जानकारीसम्म छैन, उनलाई । उनी पनि कुनै दिन त आफन्तसँग भेट होला भन्ने आशामा छन्।

छेवाङ्ग दोर्जे शेर्पाका पनि अधिकांश आफन्त चीनमै छन्। कोही विवाह गरेर गएका छन् भने कोही व्यपार÷व्यवसाय गर्न। तर, ति आफन्त विगत ७ वर्षदेखि नेपाल आउन पाएका छैनन् । उनिहरुलाई शिखार च्छे भन्ने ठाउमा क्याप स्थापना गरी राखिएको भन्ने मात्र उनले सुनेका छन् । गत वर्ष उनका बुबा बिते रे । तर पनि उनका दाई बुबाको काजक्रिया गर्न नेपाल आउन पाएनन् । उनले चीनकै भुमिमा बसेर बुबाको अन्तिम संस्कार हेरे । आफना आमा बाबु बित्दा छोरा छोरी सात समुन्द्र पारीबाट आउँछन। तर दोर्जका दाईले आफनो बुबाको अन्तिम संस्कार हेरेर पनि सहभागित जनाउँन पाएनन् ।

उनका दाईले चीनको स्थानिय प्रशासनमा बुबाको अन्तिम सस्कारको लागि नेपाल पठाउन निकै अनुनय विनय गरे। तर पनि उनलाई नेपाली भुमि प्रवेश गर्ने अनुमति दिईएन । उनी नेपालि नागरिक थिए, व्यापार व्यवसाय गर्न चीन गए, तर उतै थुनिए। ‘यो भन्दा ठुदो हृदयविदारक घछ्ना अर्को के होला ?’– छेवाङ्गले प्रश्न गरे।

यी त उदाहरण मात्रै हुन । चीनको अमानविय नाकावन्दीका कारण यस्ता थुप्रै घटना घटेका छन्। तर, नत चीनतर्फबाट केही गर्न सक्ने अवस्था छ, नत नेपालतर्फबाछ ।