समाचार

सरकार अहिले गम्भीर राजनीतिक मुद्दा भन्दा पनि कोरोना पछीको असर कम गर्न तिर लग्नु उपयुक्त हुन्छ

सरकार अहिले गम्भीर राजनीतिक मुद्दा भन्दा पनि कोरोना पछीको असर कम गर्न तिर लग्नु उपयुक्त हुन्छ

कोरोनाको खतरा बढदै गएर नेपालले अत्यन्त गाह्रो र चुनौतीपूर्ण परिस्थितिको सामना गरिरहेको छ। आर्थिक अवस्था कमजोर छ, सरकारी भण्डारको रितिदै छ र भविष्यबाट हुने रेमिट्यान्समा हुने तीव्र गिरावटको साथसाथै भविष्यको अन्धकारले देशलाई गम्भीर संकटको अवस्थामा पुर्‍याउनेछ। पर्यटन उद्योग बन्द भएकोले कारणलले नेपालको अर्थतन्त्रमा परेको नकारात्मक असरले आगामी दिनहरुमा देशलाई झन् कडा असर पार्नेछ। प्रयटन उद्योगको लागि भारतबाट हुने धार्मिक पर्यटन बाहेक आउदो एक बर्ष अरु प्रयटन हुने कुनै सम्भावना देखिदैन् । विदेशबाट 2.5 लाख देखि 3 लाख सम्म नेपालीहरूको फिर्तीले बोझ थप्न सक्छ किनकि कृषि उत्पादन खस्कँदै आएकोले खाद्यान्नको अभाव छ। यता कोरोना संक्रमण को घटनाहरु बढीरहेको छ । यी सबैले सरकारी कामकाजको अन्य क्षेत्रहरूमा पार्ने प्रभाव अहिलेको चरणमा बुझ्न कठिन छ । विदेशबाट फर्केकालाई राहत दिनु सरकारका लागि चुनौती नै बनेको छ र रोजगारविना युवाहरूको ठूलो हिस्सा सामाजिक समस्याजस्ता अपराध र हिंसाको कारण बन्न सकछ। यसैले नेपालले एउटा अन्धकार भविष्यलाई पर्खिरहेको छ र जटिल राजनीतिक गतिविधिमा संलग्न हुनु भन्दा सरकारले ती चुनौतीहरूको सामना गर्नु आवश्यक छ जसले अन्ततः सरकारलाई सताउन सक्छ। यस चरणमा भारतसँगको जुनसुकै तनावले नेपालको समस्यालाई थप जोड दिनेछ विशेष गरी दुई देशहरूबीचको विशेष सम्बन्धलाई। त्यसकारण यी चुनौतिहरूको सामना गर्न सरकारले आफ्नो दृष्टिकोणमा सतर्क रहनुपर्दछ र समस्यालाई सुल्झाउनु पर्छ I

विभिन्न देशहरूले कोरोनासंकट र संकटपछिको समस्याको सामना गर्ने क्रममा चुनौति बढ्दो र अप्रत्याशित हुँदै गइरहेका छन्। इतिहासले देखाएको छ कि यस प्रकृतिको महामारीले सरकारहरूलाई समस्यामा गरी देशको भाग्य नै परिवर्तन गरेको छ। पहिलो विश्वयुद्धको अन्त्यमा संसारमा भएका इन्फ्लुएन्जाले 50 करोड मानिसहरूलाई असर गर्यो र करोडको ज्यान लियो। तर अझ उल्लेखनीय कुरा के हो भने महामारीको परिणामस्वरूप इतिहासमा परिवर्तन आएको छ किनकि युद्धमा लड्ने हजारौं सिपाही इन्फ्लुएन्जाको शिकार भए र यसले अस्ट्रोक-हंगेरी साम्राज्यको पराजय भयो।

आधुनिक समयमा त्यसै प्रकृतिको महामारीले सरकारहरूलाई असर गरेको छ र राजनीतिक अस्थिरता निम्त्याएको छ, विशेष गरी ती देशहरूमा जससँग स्थिर राजनीतिक स्थिति छैन। नेपाल अत्यन्त अस्थिर राजनीतिक पृष्ठभूमि भएका राष्ट्रहरूको श्रेणीमा पर्दछ र त्यसैले देश र जनतामा त्यस्तो महामारीको प्रभाव गम्भीर हुन सक्छ। भाइरस र यसले फैलाएको आर्थिक आपतकालले राजनीतिक उत्थानको लागि नयाँ परिदृश्यहरू सिर्जना गर्न सक्दछ। हालका महिनाहरूमा चिली, हंगकंग, इराक, र लेबनान जस्ता विविध स्थानहरूमा व्यापक विरोध भएको छ। लाखौं प्रदर्शनकारीहरूले जीवनको उच्च लागत, अपर्याप्त सेवाहरू, बढ्दो असमानता, भ्रष्टाचार, सरकारी दमन, र सुरक्षा सेवाहरूको दुरुपयोगको विरोधमा विरोध प्रदर्शन गरेका छन्। यी सबै कारकहरू नेपालमा रहेको छ र यसले नेपाललाई एक कमजोर राष्ट्र बनाएको छ।

स्वास्थ्य सेवा प्रणालीको पतन, अपर्याप्त आर्थिक ब्यस्बस्थापन र सरकारी कुप्रबंधनले केही स्थानमा दंगा र प्रदर्शन गराउन सक्छ। गरीब देशहरू र अधिक विकसित देशहरूमा, सार्वजनिक स्वास्थ्य प्रतिबन्धले काम सीमित गर्दछ कि पातलो आर्थिक सीमान्तिकमा बस्नेहरूलाई विनाश गर्न सक्दछ। बढ्दो आक्रोश र निराश व्यक्तिहरुले ती सार्वजनिक स्वास्थ्य प्रतिबन्धहरूलाई लागू गर्ने सुरक्षा सेवाहरू बीच झगडा उत्पन्न गर्न सक्छ।

भाइरसलाई प्रभावकारी प्रतिक्रिया प्रदान गर्न सक्ने ठाउँहरूमा पनि परिणामहरू असमान हुने सम्भावना हुन्छ र आर्थिक व्यवस्था महत्वपूर्ण हुन्छ, यसले अन्यायको स्तिथी सिर्जना गर्दछ। उदाहरणका लागि, मुख्य बालीको मूल्य पहिले नै बढ्न थालेको छ, जसले 2007 र 2008 मा विश्वव्यापी खाद्यान्न मूल्यको वृद्धिलाई बढावा दिँयो र जसले विश्वभरिका विकासोन्मुख देशहरूमा अशान्ति निम्त्यायो। यि धेरै जोखिमहरू महामारीबाट टाढा रहनेछ किनकि अर्थव्यवस्थाहरूले संघर्ष गरिरहेका छन्। नेपाल स्पष्ट रूपमा यस क्षेत्रमा पर्छ र परिस्थितिको सिकार बन्न सक्छ। यदि राम्रोसँग सम्बोधन गरिएन भने नेपाल सरकारले चलाउन सक्ने क्षमता भन्दा पर अराजकपूर्ण अवस्थाको अनुभव गर्न सक्दछ। सरकारले यो यथार्थतालाई बुझ्नु आवश्यक छ।