नेपाल आज विशेष मनोरञ्जन कला साहित्य

सामाजिक विभेदले धकेलेको एउटा पात्र

सामाजिक विभेदले धकेलेको एउटा पात्र

फूलनदेवी यो संसारमा छैनन् । एउटी सामान्य गरिब परिवारमा जन्मिएकी फूलनदेवी संसार हल्लाउने डाका कसरी भइन् ? डाका हुँदा उनले कस्ता कस्ता अपराध गरिन ? हुन त उनका विषयमा फिल्मदेखि नानाथरिक मिथक बनिए । फूलनदेवी डाका नभएर समाजले डाका बनाएकी एउटी पात्र थिइन् । कालान्तरमा मध्यप्रदेशका तात्कालिन मुख्यमन्त्री अर्जुनसिंह समक्ष चम्बलघाटीबाट आत्मसमर्पण गरेकी फूलनले आफ्नो जीवन कथा आफैंले बताएकी थिइन् । यहाँ प्रस्तुत फूलन कथा फूलनकै मुखबाट । 

मलाई राम्ररी सम्झना छ, त्यसबेला म सानै थिएँ । जग्गा जमिनको कारण काकासंग हाम्रो झगडा थियो । उनले हामीलाई अत्यन्तै दुख दिन्थे । हाम्रो गाउँ गुरका पुरवा (उत्तर प्रदेशको जालोन जिल्ला) हो । मेरो पिताजी सुतीथाती गरेर खाने सिधासादा मानिस हुनुहुन्थ्यो । उहाँमा कसैको लोभ लालच थिएन् । आफ्नो अलिकति खेतवारीबाट आएको अन्नले जसोतसो  परिवारको गुजारा चलाउनु हुन्थ्यो । काका विहारीलाई हाम्रो सानो सुखले अत्यन्त विझाउँथ्यो । उनको गाउँमा ठूलो हैकम थियो । एकपटक त आफ्ना सहयोगी मिलेर आएर हाम्रो पाकेको बाली जफत गरे । यस्तै अत्याचारबाट आर्जन सम्पत्तिले ठूलो महल बनाएका थिए । जबकी हामी तारामण्डल झुपडीमा बस्थ्यौं ।

काकाले मेरी दिदी रुक्मिणीको विवाहमा पनि त्यस्तै झमेला गरे । जतिबेला जन्ती हाम्रो आँगनमा टेके, उनले जन्तीको मजाक उडाए । अपमान गरे । अपमान सहन नसकेर जन्ती बेहुली नलिई फर्किए । अनुमान लगाउन सकिन्छ– ‘मण्डपमा सिंगारिएर बसेकी मेरी दिदी रुक्मिणीमाथि त्यतिबेला कत्रो बज्रपात भयो होला ? उनले यो पीडा कसरी सहन गरिन होला ?’ अन्ततः जसोतसो दिदीको विवाह भयो । 

दिदीको विवाहपछि आमालाई मेरो विवाहको चिन्ता हुन थाल्यो । उहाँहरुले महेशपुरको एक युवासंग विहे गरिदिनुभयो । त्यतिबेला मेरो उमेर ११ थियो । मेरो लोग्ने ३१ वर्षको थियो । यो विवाहपछि मेरा दुखका अरु अध्याय शुरु भए । विहानदेखि मध्यरातसम्म घोटिएर काम गर्नुपथ्र्यो । यति गर्दा पनि मप्रति मेरो लोग्ने सधैं असहिष्णु थियो । ममाथि दुव्र्यवहारका घट्ना दिनप्रतिदिन बढ्न थाले । यही बखत म नराम्रो संग विरामी भएर ओछ्यान परें ।

विरामी हुँदा पनि मप्रति माया, ममता देखाउने कोही भएन् । उपचार गर्ने चासो कसैले देखाएन । भित्रभित्रै टुट्न थालें । सहनशक्ति बाँकी भएन् । आजित भएर माइती फर्किएँ । देख्छु काकाको अत्याचार झन्झन् बढ्दो छ । अझ हामीलाई गाउँबाट लखेट्ने योजना बनाएका रहेछन् । आफ्ना मतियार भेला गरेर मेरी आमालाई कुटपिट गर्न लगाए । यो दृश्य टुलुटुलु हेरेर रुनुबाहेक हामीसंग अरु विकल्प थिएन । बुबा बुढो हुनुहुन्थ्यो । भाइ सानो थियो– ६ वर्षको । त्यसैले काकाविरुद्ध चुँ गर्ने सामथ्र्य कसैमा थिएन । यो अपमान चुपचाप सह्यौं । गाउँको अध्यक्षले मलाई निर्घात कुट्यो । 

माइतीको दुखान्त अवस्थाबाट मुक्ति पाउन आजित भएर फेरि घर फर्किएँ । त्यहाँ पनि मेरा लागि शान्ति र सुखको बाटो मृगतृष्णा बराबर थियो । काकाको छोरा मैयादिनले मलाई क्षयरोग छ भनेर घरपरिवारमा बद्नाम गर्यो । त्यसपछि त झन् घरपरिवार ममाथि खनिए । घरमा बसिसक्नु भएन । फेरि माइती फर्किएँ । यतिबेला म धेरै बुझ्ने भइसकेकी थिएँ । यता आमाले मेरो दोस्रो विवाहका निम्ति अर्को केटो खोज्न थाल्नुभयो । 

हामी मल्लाह (माझी) जातिका भएकाले महिलालाई दोस्रो विवाहका लागि छूट छ ।  तर,  मैले प्रस्तावित विहेको विरोध गरें । जसरी भएपनि अरु काम गरेर पेट पाल्छु भनेर आमालाई विश्वास दिलाएँ । अन्तत ः यो विवाह टर्यो । विवाह त टर्यो तर मनमा चैन थिएन । काका सबै काम छोडेर हाम्रो विनासको अभियानमा लागेका थिए । यो देखेर मेरो धैर्यको बाँध रसाउन थाल्यो । म काकाका दुष्कर्मको प्रतिरोध गर्न थालें । उनलाई सह्य भएन । अब खुल्लम खुल्ला हामीलाई गाउँ निकालाको अभियानमा उत्रिए । काका मात्र नभई काकाका आसेपासे पनि दिनसम्म दुख दिन्थे । गाउँको मुखिया बज्रविहारीको छोरा मलाई जिस्काउँथ्यो । मैले पनि कसेर हिर्काएँ । यो अपराध विरुद्ध मलाई जुत्तै जुत्ताले सार्वजनिक ठाउँमा पिटियो ।

यो पीडा सहन नसकेर म गाउँ छोडेर सानिमाको छोरा (दाइ) को घरमा बस्न थालें । केही दिनपछि त्यहाँबाट दिदीको घरमा गएर एक हप्ता बसें । दिदीकोमा हुँदा मैयादिनको घरमा डाका लाग्यो भन्ने सुने । आश्चर्य त के भने डकैतीको आरोप ममाथि लगाइएको रहेछ । मैयादिनले बुबा बृद्ध र भाइ बालक भएकाले दुईजनाको नाम चाहीँ लिएनछ । मलाई पुलिसले पक्रिएर थानामा लग्यो । जिन्दगीमा पहिलोपल्ट पुलिसको कुटाई खाएँ । त्यहाँका ठानेदारको नाम थियो– गंगासिंह संगर । उसले मलाई यति निर्घात पिट्यो, यसरी बेइज्जत गर्यो, त्यसको बयान गर्ने सामथ्र्य मसंग छैन् । त्यसपछि मलाई उरी जेलमा जाकियो । 
त्यसपछि पनि मैयादिनले मेराविरुद्ध गाउँले भड्कायो । उसले ग्रामपञ्चायतमा म विरुद्ध जमानी बस्नेलाई डकैतीको मुद्दामा जाकिदिने धम्की दियो । तर मेरो भाग्य राम्रो रहेछ । त्यसदिन नरिहर गाउँका मुखिया फूलसिंह मगरौल बजार जाँदै गर्दा के को जमघट भनी हाम्रो गाउँमा बुझ्न पस्दा उनले मैयादिनको धम्की सुनेछन् । यो धम्कीको पर्वाह नगरी उनले सीधै पुलिसथाना पुगी ३ दिनपछि मलाई छुटाए । यद्यपि मेरो दुर्भाग्यको अन्त्य भएन । म गाउँ पुग्नासाथ मैयादिनले आफ्ना कुकर्म थाल्यो । गाउँलेलाई मेरा विरुद्ध उचाले अशान्त मच्चाउन थाल्यो । मलाई मानसिक अशान्ति हुने काममा उसका गतिविधि केन्द्रित थिए । 

यसैबीच नजिकैको खरताला गाउँको एक युवकले मलाई एउटा डरलाग्दो खबर दियो । त्यो केटा डाकाहरुको जासुस थियो । उसले मलाई भन्यो– ‘तिमी गाउँबाट भागिहाल । डाकाहरुलाई तिमीलाई दुख दिन आउँदैछन् । उनीहरु तिम्रो सार्वजनिक बेइज्जत गर्ने प्रयाशमा छन् ।’ पछि मलाई थाहा भयो मैयादिनले मेरो हत्या गर्न दुई डाका खटाएको रहेछ । यो खबर पाएपछि बाहिर निडर देखिए पनि भित्र मेरो होस हवास उडेको थियो । ज्यानको माया तब सबैलाई लाग्ने नै भयो । उजुरी लिएर कालपी थाना गएँ ।

थानेदारले  थर्काउँदै भन्यो– ‘फूलन तँ किन उजुर लेखाउँछेस् ? डाकाहरु पनि तेरै जातिका मल्लाह हुन । यदि तँलाई उठाएर लगे, जबर्जस्ती गरे भने पनि एकाध महिनामा छोडिदिन्छन् नि ।’ मैले रुन्चे स्वरमा अनुनय विनय गरें– ‘हजुर, त्यसबेलासम्म मेरो सतित्व पनि त लुटिन सक्छ । मलाई मार्न पनि सक्छन् । कसरी उनीहरुसंग जान सक्छु ?’ थानेदारले भन्यो– ‘त्यसो भए तँ अहिले घर जा । प्रहरीले तँलाई सुरक्षा दिनेछ ।’ यी वाक्य सुनेपछि म ढुक्क भएर फर्किएँ । तर यो त भ्रम मात्र रहेछ । त्यसदिन न प्रहरी आए, न उनीहरुले मेरो सुरक्षा नै गरे । त्यसदिन प्रहरी आएको भए शायद मेरो जिन्दगीको कथा नै अन्यत्र मोडिन्थ्यो । 

म डाकाको अपहरणमा परें । उनीहरुले जमुना नदीको किनारमा पुर्याएर एउटा डुंगा चढाए । अनि भन्न थाले– ‘फूलन तँ चिन्ता नगर । हामी प्रहरी हौं । विक्रम भन्ने डाकाको सनाखतका लागि तँलाई लिएर जाँदैछौं । किनकी हामी उसलाई मार्न चाहन्छौं ।’ तर हामी नरिहर गाउँ नजिकै पुगेपछि मलाई यिनीहरु प्रहरी होइनन भन्ने स्पष्ट भयो । डाकाहरु गुजरसिंह र विक्रमसिंहको जयजयकार गर्न थाले । बाबु गुजरसिंहले मलाई भन्यो– ‘फूलन, तँ मसंग बस्छेस् ?’ मैले भनें– ‘तिम्रो भनाईको आशय के हो ? मैले बुझिन ।’ उसले भन्यो– ‘विक्रमले हो, तँलाई यहाँ लिएर आएको । तँ उसंग बस्छेस कि मसंग ?’ मैले प्रतिवाद गर्दै भने– ‘मैले तिमीहरुको के बिगारेको थिएँ र यसरी अपहरण गरेर ल्याएको ?’ यस्तै प्रश्नोत्तरमा धेरै समय बितेको थियो । म को संग बस्ने भनेर लिलाम बढाबढ हुन थाल्यो । एक लाखबाट शुरु भएको मोलमोलाई दश लाखसम्म पुग्यो । एउटा कुनामा उभिएर बाबु गुजरसिंह चुपचाप यो तमाशा हेरिरहेको थियो । एक्कासी चिच्याएर उसले भन्यो– ‘यो बढाबढको मलाई मतलब छैन । यो मसंग बस्छे ।’

यस विषयलाई लिएर उनीहरुको झगडा भयो । तर विक्रमसिंहले यो विषयमा इटवा जिल्ला पुगेपछि फैसला गर्ने र तबसम्म म बाबु गुजरसंगै बस्ने निर्णय दिएपछि तत्काललाई यो झगडा साम्य भयो । तर विक्रमले त्यसै रात बाबु गुजरको हत्या गर्यो । त्यसपछि विक्रमले मलाई एउटा गाउँमा पुर्यायो । त्यहाँ उसले मसंग सोध्यो– ‘ भन फूलन, तँ मसंग बस्न तयार छेस् ? तेरो कारण मेरा तीनजना साथीको हत्या भइसकेको छ । त्यसैले जिद्दी छोडेर मसंग बस्न राजी हो ।’ मैले भने– ‘म माथि मारपिट नगर्नु , मेरो हत्या पनि नगर्नु । जसले मलाई इज्जत दिएर राख्छ , म ऊ संग बस्न राजी छु ।’
यसपछि गिरोहको बैठक बस्यो । र विक्रमसिंह गिरोहको मुखिया भएकाले फूलन उसैसंग बस्नेछ भन्ने फैसला भयो विक्रमका गिरोह डकैती र अपहरण गथ्र्यो । यी सम्पूर्ण काममा म पनि गिरोहसंगै हिँड्न बाध्य भएँ । 

पहिलो डकैती अझै पनि मलाई सम्झना छ । विक्रमको गिरोहले मलाई लिएर किरतपुुर देवकली गाउँमा डाका गर्न गयो । डाका गर्दा गिरोहका व्यक्तिहरु चिच्याइ चिच्याइ भनिरहन्थे– ‘यो फूलनको गिरोह हो ।’ यतिकैमा पुलिस आयो । उनीहर चिच्याउन छोडेका थिएनन् । अचम्म त के थियो भने म निहत्था महिला गिरोहको कमाण्डर बनाइएकी थिएँ । यो क्रिया नौ महिनासम्म चल्यो । म पूर्ण रुपमा बद्नाम भएपछि विक्रमले मलाई १२ बोरको बन्दुक दियो । त्यसपछि म दलबल सहित आफ्नो गाउँ गए । मैयादिनले त्यसबेला प्रत्येक डाकालाई ५ सय भेटी चढायो । यो देखेर मलाई आश्चर्य लाग्यो । उसले मलाई भन्यो– ‘बहिनी, तिमी ठीक छ्यौ हैन ?’ मैले भने–‘यो भन्दा ठीक अरु के हुनसक्छ ?’ उ चुप लाग्यो । उत्तर पनि के दिन सक्छ र ! 

केही पछिको कुरा हो, महावीर भन्नेले विक्रममाथि गोली चलायो । मैले घायल विक्रमलाई झाँसी लिएर गएँ । त्यहाँ उपचार त के छुन सम्म पनि कोही तयार थिएनन् । हामी विद्यापुर, कानपु र देवरिया गयौं । कतै उपचार भएन् । त्यसपछि हामी नेपाल गयौं । त्यहाँ परिचित डाक्टर थिए । उनको उपचारबाट विक्रम हिँड्न सक्ने भयो । उपचार सकेर यतै फर्कियौं । तीन हप्तापछि फेरि विक्रममाथि आक्रमण भयो । यो आक्रमणबाट भने उ बच्न सकेन । घटना अनपेक्षित थियो । जतिबेला म र विक्रम बेजामह गाउँमा बास बसेका थियौं । मध्यरातमा गोली चलेको आवाजले ब्यूँझायो । हामीले सोच्यौं– प्रहरी हामीलाई खोज्दैछ । भाग्नुपर्छ भनेर सोचेर उठ्यौं । विक्रम उठ्यो तर उठ्न नपाउँदै उसको छातीमा गोली लाग्यो । म हतियार लिन कोठातिर दौडिएँ तर राखेको ठाउँमा हतियार थिएन । विक्रमका शत्रु हाँसिरहेका थिए । उनीहरुका हातमा हाम्रो हतियार थियो । उनीहरुले ममाथि पनि गोली प्रहार गरे तर भाग्यवश लागेन । म बाँच्न सफल भएँ । 

यो घट्नालगत्तै अब म विक्रमको शत्रु लालारामसंग जान बाध्य भएँ । हामी नाउबाट विहान १० बजे सिमरा पुग्यौं । त्यहाँ पण्डित शिवस्वरुपसंग भेट्यौं । उनले मेरो स्थिति देखेर गाउँ फर्काइदिने कुरा गरे । तर लालाराम राजी थिएन । उसले पण्डितलाई विक्रमको हत्या प्रहरीले गरेको भनेर ढाँट्यो । मैले मौका पाउनासाथ पण्डितलाई सत्य बताएर आफूलाई लालारामको पञ्जाबाट मुक्ति दिलाइदिन अनुनय विनय गरें । उनले मलाई लालाराम र श्रीरामले गाउँ पुर्याइदिन्छन् भनेर आश्वासन दिए । यसै अवधिमा त्यस गिरोहका मानिससंग मेरो हेलमेल बढ्यो । उनीहरुले मलाई सहयोगको आश्वासन दिए ।  वास्तवमा उनीहरु ती दुई दाजुभाइ लालाराम र श्रीरामलाई मार्न चाहन्थे । तर श्रीरामले यो कुराको सुइँको पायो । यसको शंका उसले ममाथि गर्यो । साथै अविलम्ब मेरो हत्या गर्ने रणनीतिमा लाग्यो । सौभाग्यवश यसपाली पनि मलाई पण्डितजीले बचाए । 

यसैबेला बलवान गडरियाले मलाई उसको गिरोहमा सहभागी हुन खबर पठायो । म विवश थिएँ, जानै पर्यो । एक महिनापछि बाबा मुस्तकिमसंग भेट भयो । उसको गिरोह ठूलो थियो । उ विक्रमको हत्यारासंग बद्ला लिने कुरा गर्दैथ्यो । त्यसैले उसको गिरोहमा सहभागी हुने मेरो भित्री चाह थियो । तर बाबा मुस्तकिमको विचार अर्कै रहेछ । उ मलाई रखौटी बनाउन चाहँदो रहेछ । मैले उसको विचारलाई सरासर अस्वीकार गरिदिएँ । जसबाट उ क्रुद्ध भयो । 
यो घटनापछि मानसिंह एक्लैले मलाई साथ दियो । उ पनि मुस्तकिमको गिरोहमा संलग्न थियो । दुई महिनापछि हामी दुई उक्त गिरोहबाट अलग भयौं । त्यसपछि हामीले आफ्नै स्वतन्त्र गिरोह बनायौं ।

यो निर्णयसंगै हमिरपुर, झाँसी र बान्दाको जंगल हाम्रो खेलखोर हुन थाल्यो । यसबीच हामीले सानातिना डकैती पनि गर्यौं । केही समयपछि हामी त्यहाँबाट काल्पीको जंगलमा सर्यौं । जहाँ हामीले रामअवतार र रघुनाथको गिरोहबाट पीडा सहनुपर्यो । यी दुवै मल्लाह नै थिए । तर हामीले अलग गिरोह बनाएकोमा रिसले धुँवा धुँवा भएका थिए । यिनीहरु मलाई मार्न चाहन्थे । मानसिंहको सल्लाह अनुसार हामी चारजना भागेर हरिपुर गयौं । यही समय रामअवतार र विक्रमको भाइ रामपालले बेहमइयामा हुलदंगा मच्चाएर मेरो नाममा नारा लगाए । जसबाट त्यहाँका गाउँलेहरुलाई यी सबै घटनामा मेरो हात रहेको भ्रम पर्यो । शायद तिनीहरु चाहन्थे– ‘पुलिस हाम्रो पछि लागोस् र हामीलाई थुनोस् । किनभने हामीसंग थोरै मात्र हतियार थिए ।’

मलाई हरिपुर र बेहमइयामा भएको हुलदंगाबारे थाहा भयो । म यहाँ भएको घटनाका विषयमा जान्न उत्सुक थिएँ । हामी कालपी थानाको बिलौनी भन्ने गाउँमा पुगेका मात्र थियौं, हामी पुलिसको घेराबन्दीमा पर्यौं । यो घेरा दिनप्रतिदिन मजबुत र साँघुरिंदै गयो । अन्ततः भेष बद्लेर प्रहरीलाई छक्याउन सफल भयौं । अनि निहत्था झाँसी, हमिरपुर, छत्तरपुर र पन्नाको जंगलमा भौंतारिन थाल्यौं । यो समय कहिँ कतै डकैती गरेनौं । मूलत आफ्नो जीविकाका लागि केही व्यक्ति लुट्यौं । यसैबेला सरकारसंग आत्मसर्पण गर्नु भन्ने सन्देश आयो । मसंग एसपी राजेन्द्र चक्रवर्तीले भेटेर सम्झाइ बुझाइ गरे । 

यसपछिका सम्पूर्ण बेलिविस्तार अखबारमा छापिएका छन् । यतिबेला जेलको चारकिल्लाबाट हामी यही विश्वासमा दिन काटिरहेका छौं– फेरि एकपटक हामी समाजमा फर्कन सक्छौं । तर पनि हामीबाट गल्ती भएको छ । मैले पहिले नै जिन्दगी अन्त्य गरेको भए यो प्रसंग आउने थिएन । तर मैले यसो गर्न सकिनँ । न काका र अन्य मानिसको अत्याचार सामुन्ने झुक्नै सकें ।  समयले नै आज मलाई डाका बनायो । खराब काम गर्न विवश बनायो । तर के त्यो समाजमा बस्ने मानिसले मेरो पीर व्यथा बुझ्लान ? मैले जुन हण्डर खाएँ, जुन बेइज्जती सहें, त्यसप्रति विवेक राख्लान ? तर मलाई विश्वास छ– उनीहरुले मेरो विवशता बुझ्ने छन् । 
 

फूलनदेवी डाका
ADVERTISEMENT

यस्ता छन् नेपाल टेलिकमका सस्ताे दरका डाटा प्याक योजना

नेपाल टेलिकमले सस्तो दरको भ्वाइस प्याक, डाटा प्याकलगायतका प्याक उपभोक्तालाई दिइरहेको छ। जसमा अल टाइम भ्वाइस प्याक, नाइट टाइम भ्वाइस प्याक, डे प्याक तथा विधिन्न किसिमका डाटा प्याकहरूका योजना रहेका छन्। योजनामा टेलिकमले एक अर्कामा असिमित रूपमा कल गर्नुका साथै थप डाटा, एसएमएस सुविधासमेत प्रयोग गर्न सकिने प्याकेजसमेत उपलब्ध गराइरहेको छ।