विचार कला साहित्य

रोपाइँसँगै चोपाइको रस

रोपाइँसँगै चोपाइको रस


रोपाईंका बेलाका दृश्य हेर्न आजभोलि जो कोही लालायित हुन्छन् । फोटोमा रोपाईंसँगै चोपाईंको क्लाइमेक्स सिन छ भने त त्यो फोटो भाइरल नै हुन्छ । अझ अचम्म त के छ भने हिलैहिलो भएर गर्नुपर्ने रोपाईंमा सहभागी हुन कोहीकोही शृंगारपटारमा सजिएका हुन्छन् । विभिन्न मुद्रामा फोटो खिच्यो, सामाजिक संजालमा हाल्यो । अनि लाईक, शेयर र कमेन्टको वर्षामा ‘बाघ मारेको’ उपलब्धिमा रमायो ।


केही सौन्दर्य झल्कने र अधिकांश  अर्धनग्न, अश्लील प्रकट भएका फोटोमै धेरैको रुचि हुन्छ । बर्षमा एकपटक खेतमा पाइला टेक्नेहरुका लागि मात्र यस्तो रोपाईं उत्सव हो, ग्ल्यामर हो । जीवनभर नङ्ग्रा खियाउनेहरुका लागि यस्ता गतिविधि व्यङ्ग्य मात्र हुन् । रहर हुने फोटोमा रमाउँछन, कहरमा परेकाहरुको न कथा बन्छ, न कहानी नै । 


असारे मासको दबदबे हिलो छि मलाई घिन लाग्यो,
पातली नानीलाई फरिया किन्दा छ बिस रिन लाग्यो ।
खडेरीले फाटेको यो मन असारमै जोडौँला,
लाठे बनी आउ कान्छा, सँगै पिरती गाँसौला‘..।

यी गीतले पनि रोपाईं एक मनोरञ्जनात्मक पर्व हो भन्ने देखाउँछ । जसरी असारमा धानको बिउ हरिलो भरिलो हुन्छ, मान्छे भित्र पनि शक्ति र मादकता भरिएको हुन्छ । फेरि एकपटक दोहर्याउँ : 


खडेरीले फाटेको यो मन असारमै जोडौँला,
लाठे बनी आउ कान्छा, सँगै पिरती गाँसौला । 

सुख्खा यो ज्यान असारको पानीले भिजाउने र अनि कान्छालाई लाठे बनेर पिरतीका लागि आमन्त्रण गर्ने कति रसिलो छ । यो एक किसिमको आमन्त्रण होइन र ?

केही वर्ष अघि तत्कालिन कृषि मन्त्री हरि पराजुलीले रोपाईंमा देखाएको हर्कतमा बासना मिसिएकाले नै त्यसको चर्चा भएको हो । उनले रोपाईको वाहनामा गरेका व्यवहार र बोलेका संवादमा बासनाको आवेग थियो । 


मन्त्री पराजुली आफू त हिलोमा चोपिए नै एकछिनको रमाइलोका लागि आफनो राजनीतिक जीवन नै सदाका लागि चोपिदिए । अरुका लागि पर्व बनेको असार १५ उनका लागि खग्रास ग्रहण बनेर उनको जिन्दगीको पात्रोमा लेखियो । जुन कहिल्यै मेटिने छैन् । 


रोपाईंसँगै चोपार्र्ईं पनि एक संस्कृति हो । नवविवाहित जोडी, नयाँ जन्मेको शिशुलाई रोपाईंका बेला हिलो लगाउनुपर्छ भन्ने सामाजिक मान्यता छ । विवाह गरेर आएकी दुलहीलाई नयाँ गाउँको माटो चिनाउन तथा जन्मेको शिशुलाई पनि आफू जन्मेको र अब हुर्किने माटोसँग साक्षात्कार गराउन हिलोमा चोप्ने गरिन्छ । यो आफनो माटोसँगको सम्बन्ध र साक्षात्कार पनि हो । यस्तै, रोपाईंका बेला कुनै पाहुना आए उनलाई पनि आफनो गाउँको हिलो लगाएर सम्बन्ध स्थापित गर्ने प्रचलन छ । 


अझ विदेशतिर त हिलो र मानव शरीरको अचम्मको सम्बन्ध छ । केही वर्षयता विभिन्न देशमा ‘मड फेस्टिवल’ संस्कृति निकै मौलाएको छ । यो केवल रमाइलोका लागि मात्र होइन । मुटु र छाला सम्बन्धी विभिन्न समस्या भएका विरामीलाई चिकित्सकले ‘हिलो खेलेर आउन’ सुझाव दिने गरेका छन् । हिलो खेल्दा प्राप्त हुने माटोको सुगन्ध, कसरत तथा त्यसले छालासँगको सम्र्पकबाट शरीर भित्र पुर्याउने तत्व लगायतले रोग निको पार्न मद्दत पुग्ने चिकित्सकको विश्वास छ । 


विडम्बना के छ भने मुलुकमा ११ प्रतिशत मात्र रोपाईं भएको छ । धान उत्पादन जति हुन्छ, त्यो भन्दा बढी चामल आयात गर्नुपर्ने अवस्था छ । सिंचाई सुविधा केही पनि छैन । ७० प्रतिशत धान फल्ने खेत चर्को गर्मीले धाँजा फाट्ने अवस्थामा छन् । आकाशे पानीको भरमा बसेका किसान बीउ ब्याडमै सुक्छ कि भन्ने सन्तापमा छन् । 


सुखद पक्ष के छ भने नेपाली जस्तोसुकै परिस्थितिमा पनि खुशी हुन जानेका छन् । पानी होस नहोस, धान फलोस नफलोस त असारे गीत भने मज्जाले रन्काउँछन् । 


असार मास छिपछिपे हिलो खै लाग्यो फालीमा
बुवालाई भनि भुरुल्ली काटेँ ओइलायो आलीमा

यो पूर्वी नेपालमा गाइने भाका हो । देशभर नै असारे भाकामा रोपाईं गर्नुको आनन्द छुट्टै छ । यो बेला आपसमा जिस्किने, ठट्टा, रमाइलो हिलो छ्यापाछ्याप, हिलो दलादल, उठाउने, पल्टाउने सबै हुन्छ । यी सब कर्म क्षम्य पनि हुन्छन् । यो असारको तागत हो । सिर्जनाको सामथ्र्य हो । त्यसै पनि असार सिर्जना हो । असारको मानोले नै मंसिरको मुरी बोलाउने हो । 

कर्णाली क्षेत्रको असारे गीत यस्तो छ : 


कठै उमा देश हाम्रा माइत जाइआ भमर
कठै बुवाज्यूका बगलीमा बस्यै भमर
हाम्रा बुवा सोध्याउन्ना बोल्यै भमर
तम्री चेली बडा दुःख कहेइ भमर

थाहा पाउनैपर्ने विषय के छ भने राष्ट्रिय धान दिवस असार १५ मा मनाइएपनि जुम्लामा भने यो दिवस चैत १२ गते मनाउने गरिन्छ । उच्च हिमाली क्षेत्र अर्थात चिसोमा फल्ने धानको बीउ चैत १२ गते राख्ने गरेकाले सोही दिन जुम्लामा धुमधामसंग महोत्सव नै गरिन्छ । 


जुम्लामा खासगरी कालीमार्सी धान फल्ने गर्छ । रातो मार्सी पनि व्यापक फल्ने गर्दछ । कालीमार्सीको कथा अहिलेको होइन् । नेपालका शासकहरुमा सवैभन्दा विलासी मानिएका राणाको चुलोमा उसबेला नै जुम्लाको कालीमार्सी चामलको भात पाक्थ्यो । आखिर सात दशकपछि भएपनि प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली र पूर्व प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहालले इतिहास दोहोर्याए । जुम्लाको सिञ्जा चन्दननाथ क्षेत्र, तातोपानी, देपालगाउँ, गज्र्याङ्कोट र पानसयमा स्थानीय काली मार्सी र राती मार्सी लगाउने गरिएको छ । 


मुलुकको कुल ग्रार्हस्थ उत्पादनको २० प्रतिशत कृषिजन्य उपजले धानेको छ । त्यसमा पनि १२ प्रतिशत त धानले मात्रै धानेको छ । यस्तो बेला रोपाईंलाई प्रोत्साहन पुग्ने वातावरण बनाउनु हामी सबैको कर्तव्य हो । 
 

ADVERTISEMENT

यस्ता छन् नेपाल टेलिकमका सस्ताे दरका डाटा प्याक योजना

नेपाल टेलिकमले सस्तो दरको भ्वाइस प्याक, डाटा प्याकलगायतका प्याक उपभोक्तालाई दिइरहेको छ। जसमा अल टाइम भ्वाइस प्याक, नाइट टाइम भ्वाइस प्याक, डे प्याक तथा विधिन्न किसिमका डाटा प्याकहरूका योजना रहेका छन्। योजनामा टेलिकमले एक अर्कामा असिमित रूपमा कल गर्नुका साथै थप डाटा, एसएमएस सुविधासमेत प्रयोग गर्न सकिने प्याकेजसमेत उपलब्ध गराइरहेको छ।